Küresel ısınma ve buna bağlı olarak gelişen iklim değişikliği, yalnızca insan sağlığını değil, aynı zamanda evcil hayvanların sağlığını da doğrudan ve dolaylı yollarla etkilemektedir. Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), 2023 yılında yayımladığı raporda, son yılların kaydedilen en sıcak dönemler olduğunu belirtmiş ve özellikle sıcaklık artışlarının insan dışı canlı popülasyonları üzerinde de ciddi sağlık riskleri yarattığına dikkat çekmiştir. Bu değişikliklerin özellikle kedi ve köpekler üzerindeki etkileri, veteriner halk sağlığı açısından giderek daha fazla önem kazanmaktadır.

Termal Stres ve Hipertermi

Küresel sıcaklık artışıyla birlikte evcil hayvanlarda termal stres riski artmaktadır. Köpekler ve kediler, insanlar kadar etkili terleme mekanizmalarına sahip olmadıkları için (ter bezleri sınırlı ve başlıca patilerde bulunur), aşırı sıcaklıklarda vücut sıcaklıklarını düzenlemekte zorlanırlar. Amerikan Veteriner Hekimler Birliği (AVMA), 32 °C üzerindeki çevresel sıcaklıkların özellikle kısa burunlu (brachycephalic) ırklarda hipertermi ve sıcak çarpması riskini ciddi oranda artırdığını bildirmiştir. Özellikle bulldog, pug, Persian gibi ırklar bu durumdan daha fazla etkilenmektedir. Sıcak çarpması merkezi sinir sistemini önemli düzeyde etkilemekte, organ hasarı ve ölüm riskini artırmaktadır.

Vektörle Taşınan Hastalıkların Yayılımı

Küresel ısınma, sivrisinek, kene ve pire gibi ektoparazitlerin coğrafi dağılımını genişleterek zoonotik ve hayvanlara özgü enfeksiyonların yayılımını artırmaktadır. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO), iklim değişikliğine bağlı olarak Leishmania, Dirofilaria, Ehrlichia ve Lyme hastalığı gibi enfeksiyonların daha önce görülmeyen bölgelere taşındığını belirtmiştir.

Bu durum, kedi ve köpeklerde daha önce görülmeyen enfeksiyonların ortaya çıkmasına ve paraziter hastalık yükünün artmasına neden olmaktadır. Özellikle Türkiye gibi subtropikal iklim kuşağında yer alan ülkelerde bu riskler giderek artmaktadır.

Hava Kalitesi ve Solunum Yolları

İklim değişikliği, hava kalitesini olumsuz etkileyerek ozon, partikül madde (PM2.5), polen ve diğer alerjenlerin artmasına neden olmaktadır. Environmental Protection Agency (EPA), sıcaklık artışlarının polen mevsimini uzattığını ve bu durumun astım ve bronşit gibi solunum yolu hastalıklarını tetiklediğini vurgulamıştır.

Evcil hayvanlarda özellikle alerjik bronşit ve kronik solunum yolu hastalıklarının yaygınlığında artış gözlenmiştir. Brachycephalic ırklarda bu etkiler daha belirgin olup, klinik solunum sıkıntısı, öksürük ve egzersiz intoleransı gibi belirtilerle kendini göstermektedir.

Su ve Gıda Güvenliği

Küresel ısınma, su kaynaklarının azalmasına ve kontaminasyon riskinin artmasına neden olmaktadır. Sıcaklıkla birlikte su kalitesinin bozulması, hayvanlarda gastrointestinal enfeksiyon riskini artırabilir.

Davranışsal ve Psikolojik Etkiler

Sıcaklık artışları yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda davranışsal etkiler de yaratmaktadır. Hayvanlarda huzursuzluk, iştahsızlık, aşırı susama, agresyon ve letarji gibi durumlar, sıcaklık stresinin davranışsal yansımaları arasında sayılmaktadır. Rutin aktivitelerin azalması ve gece uykularının bölünmesi gibi etkiler de yüksek sıcaklıkların bir yansıması olarak kabul edilebilir.

Sonuç olarak küresel ısınma, kedi ve köpeklerin sağlığını çok yönlü tehdit eden bir çevresel faktördür. Artan sıcaklıklar, değişen nem oranları ve iklim kaynaklı ekolojik kaymalar; kedi ve köpeklerde sıcak çarpması, solunum yolu hastalıkları, vektör kaynaklı enfeksiyonlar ve davranış bozuklukları gibi sorunların görülme sıklığını artırmaktadır.

Bu kapsamda, koruyucu hekimlik uygulamalarına ilave olarak yaşam alanlarının iklim koşullarına uygun şekilde düzenlenmesi de büyük önem taşımaktadır. Düzenli sağlık kontrolleri, çevresel risklere karşı alınacak önlemlerin değerlendirilmesi; parazit kontrolü, beslenme ve barınma koşulları hekimle birlikte bu çerçevede yeniden planlanmalıdır.